/ מן הבארות من الآبار

"בִּשְׁלשָׁה בְּמַרְחֶשְׁוָן שׁוֹאֲלִין אֶת הַגְּשָׁמִים. רַבָּן גַּמְלִיאֵל אוֹמֵר: בְּשִׁבְעָה בּוֹ"

"في الثّالث من شهر مارخيشفان يطلبون الأمطار. جمالائيل يقول: في السّابع منه"

(משנה, מסכת תענית الميشناه، مسكت تَعَانِيت)

.

اللهمّ اسقنا غيثًا مُغيثًا مَريئًا نافعًا غير ضار، عاجلًا غير آجل.
اللهمّ اسقِ عِبادك وبهائِمك، وانشر رحمتك وأحي بلدك الميت.
اللهم أنبت لنا الزرع وأدر لنا الضرع، واسقنا من بركات السماء وأنبت لنا من بركات الأرض.

אלוהים, השקה אותנו גשמי ברכה, שיועילו ולא יזיקו, במהרה ולא באיחור.
אלוהים, השקה את עבדיך ואת בהמותיך, והפץ רחמיך והחיה את ארצך המתה.
הו אלוהים, הצמח את גידולי השדה, ודאג לצאן ולבקר, השקה אותנו מברכות הרקיע, והצמח לנו מברכות האדמה.
(האימאם אבו דאוד, מתוך החדית' מפי הנביא)

.

"גשם, רד כבר גשם. כי צריך לשטוף הכל…"

"مطر، اهطل أيّها المطر. لأنّنا نحتاج غسل الجميع…"

(מאיר בנאי مائير بناي)

עד שיגיעו גשמי הברכה בעתם ובזמנם, נדמה שכרגע אנחנו נמצאים, בימים טרופים אלו, בתוך תיבה מטלטלת המנסה לנווט את דרכה ב"מבול" בלתי פוסק, מחכים ליונה עם עלה של זית שתבשר ימים של שלום ושלווה. בינתיים, בתוך התיבה, חיים ביחד. איך נסתדר? מהם האתגרים? האם יש פתרון?

إلى أن تأتي أمطار البركة في وقتها المناسب، يبدو أنّنا في هذه الأيّام العاصفة كأنّنا نعيش داخل فلك متأرجح يحاول شق طريقه خلال "الطوفان" المستمرّ، ننتظر حمامة تحمل غصن زيتون لتبشّر بأيّام من السلام والهدوء. في هذه الأثناء، داخل الفلك، نعيش معًا. كيف سنتمكّن من التعايش؟ ما هي التحدّيات؟ وهل هناك حل؟

לפניכם.ן מקורות מהאסלאם והיהדות המשתמשים במוטיב ההפלגה בספינה בלב ים כמשל לאתגרים ודילמות מוסריות בחיי החברה. קראו את המקורות ודונו בשאלות העולות מהם:

أمامكم/نّ مجموعة من المصادر الإسلاميّة واليهوديّة الّتي نصّت على مفهوم الإبحار بسفينةٍ واحدة وسط البحرِ كمثالٍ للتّحدّيات والمعضلات الأخلاقيّة في حياة المجتمع. اقرأوا هذه المصادر وناقشوا الأسئلة أدناه:

מקור 1

הָאִישׁ אֶחָד יֶחֱטָא, וְעַל כָּל-הָעֵדָה תִּקְצֹף?
هل يخطئ رجل واحد فتسخطُ على كُلّ الجماعة؟במדבר טז כב | سفر العدد 16، 22

מקור 2

תָּנֵי רַבִּי שִׁמְעוֹן בַּר יוֹחָאי,
מָשָׁל לִבְנֵי אָדָם שֶׁהָיוּ יוֹשְׁבִין בִּסְפִינָה
נָטַל אֶחָד מֵהֶן מַקְדֵּחַ וְהִתְחִיל קוֹדֵחַ תַּחְתָּיו,
אָמְרוּ לוֹ חֲבֵרָיו מַה אַתָּה יוֹשֵׁב וְעוֹשֶׂה?
אָמַר לָהֶם מָה אִכְפַּת לָכֶם לֹא תַחְתִּי אֲנִי קוֹדֵחַ?
אָמְרוּ לוֹ שֶׁהַמַּיִם עוֹלִין וּמְצִיפִין עָלֵינוּ אֶת הַסְּפִינָה.

قال الحاخام شمعون بن يوحاي
مثلهم كمثل جمهرة من النّاس يركبون سفينة تمخر عباب البحر
تناول أحدهم مقدحًا وشرع يقدح ثقبًا في قاع المركبة تحته،
قال له زملاؤه: لمَ تفعل هذا أيُّها الرّجل؟
ما شأنكم أنتم، فأنا أقدح ثقبًا تحتي؟
قالوا له: لأنّ الماء سيرتفع ويغرق المركب.

ויקרא רבה ד, ו | سفر اللّاويين 4، 6

מקור 3

מפי נעמאן בן בשיר, ששמע את הנביא אומר:
"משל המקיים את גבולות אללה" ומי שאינו מקיימן"
הוא כמשל המפילים גורל על מקומות שמורים בספינה.
חלקם זוכים בסיפון שלה ואחרים-בירכתיה.
כאשר אלו שבירכתיים זקוקים למים,
עליהם לעבור ליד הנוסעים בסיפון.
הללו מציעים: "אם נבקיע חור בירכתיים" –
לא נזדקק לאלו שמעלינו בסיפון.
אם יאפשרו להם נוסעי הסיפון לבצע זממם – ימותו כולם,
אך אם ימנעו זאת מידיהם- יינצלו כולם.

عن النُّعمان بن بشير، عن النّبي صلى الله عليه وسلم قال:
مثل القائم في حدود الله والواقع فيها
كمثل قوم استهمّوا على سفينة.
فصار بعضهم أعلاها وبعضهم أسفلها
وكان الّذين في أسفلها إذا استقوا من الماء
مرّوا على من فوقهم.
فقالوا: لو أنّا خرقنا في نصيبنا خرقًا
ولم نؤذ من فوقنا.
فإن تركّوهم وما أرادوا هلكوا جميعًا
وإن أخذوا على أيديهم نجوا ونجوا جميعًا.

צחיח אל- בוחארי | صحيح البُخاريّ

שאלות לשיחה ומחשבה:

1. מהו המסר הערכי המובע בשני המקורות?
2. חשבו על דימוי הספינה המטלטלת על הגלים המופיע בשני המשלים. מדוע נבחר דווקא דימוי זה?
3. במה שונים המקורות הללו זה מזה ובמה הם דומים זה לזה או משלימים זה את זה? אילו זוויות שונות של חיי הקהילה הם מאירים?
4. בחרו את אחד המשלים וכתבו את הדיאלוג שבין יושבי הספינה: בין הדרים בסיפון לדרים בירכתיים או בין הקודח וחבריו.
5. ייתכן והאדם הקודח פועל מתוך תחושת זרות או קיפוח. ייתכן כי אלו הם גם מניעיהם של האנשים בירכתי הספינה. הציעו כיצד הם עצמם יכולים לשפר את מצבם מבלי לחורר את הספינה ולהטביע את כולם? כיצד יכולים שאר אנשי הספינה לסייע להצלחתם?
6. תארו מקרה מחייכם.ן שבו חוויתם סיטואציה דומה לזו המתוארת במקורות. מה היו נסיבות המקרה? כיצד הוא הסתיים? האם הייתם.ן מרוצים.ות מהאופן בו הסתיים? אם לא – הציעו סוף אלטרנטיבי.
7. ערך הערבות הדדית העולה מן המקורות הינו ערך עליון בתרבויות השונות. אילו נסיבות עשויות לאתגר את האפשרות ליישום ערך זה? אילו דרכים מאפשרות להתגבר על אתגרים מסוג זה ולסייע להנכיח ערבות הדדית בקהילה ובחברה?

.

أسئلة للمحادثة والتّفكير:

1. ما هي القيمة المذكورة في المصدريْن؟
2. فكّروا حول التّشبيه المذكور في المثليْن وهو السّفينة الهائجة على الأمواج. لماذا تمّ اختيار هذا التّشبيه بشكل خاصّ؟
3. ما هو الاختلاف بين المصدريْن، وما المشترك بينهما أو كيف يكمّل الواحد الآخر؟ ما هي الزّوايا الاجتماعيّة المختلفة الّتي تسلّط هذه المصادر عليها الضّوء؟
4. اختاروا أحد الأمثال واكتبوا حوارًا بين راكبي السّفينة: بين مَن هم أعلى السّفينة وأسفلها، أو بين الثّاقب وأصدقائه.
5. قد يكون سبب تصرّف ثاقب السّفينة نابعًا من شعور الغربة أو الظّلم. وقد يكون هذا أيضًا دافع الأشخاص في أسفل السّفينة. اقترحوا اقتراحًا كيف كان من الممكن أن يحسّنوا من الوضع القائم بدون خرق السّفينة وإغراقها. وكيف يمكن للأشخاص الآخرين مساعدتهم لبلوغ هذه الغاية؟
6. صفوا موقفًا من حياتكم/ـنّ الشّخصيّة يشبه المواقف الّتي ذُكرت في المصادر السّابقة. ما هي أسباب هذا الموقف؟ وكيف انتهى؟ وهل كنتم/ـنّ راضين/ـات على الشّكل الّذي انتهى فيه الموقف؟ إذا لم تكونوا كذلك – اقترحوا نهايةً بديلة.
7. قيمة الضّمان المتبادل الّتي تظهر في المصادر هي قيمة عُليا في مختلف الثّقافات. ما هي الأسباب الّتي قد تشكّل تحدّيًا أمام تحقيق هذه القيمة؟ ما هي الطّرق الّتي من الممكن من خلالها التّغلب على هذه التّحدّيات والمساهمة في تحقيق الضّمان المتبادل في المجتمع؟