תיאור הסמינר | وصف الندوة

סמינר מן הבארות הוא סמינר ראשון מסוגו במכון הרטמן המביא יחד חוקרים.ות יהודים.ות וערבים.ות במטרה לזהות ולגבש מתוך המקורות התרבותיים והדתיים ביהדות, באיסלאם ובנצרות שאלות, פרספקטיבות ורעיונות חדשים להתמודדות עם אתגר החיים המשותפים ליהודים וערבים במצב של יחסי רוב ומיעוט בישראל.

הקונפליקט היהודי-ערבי חי ונוכח בחברה הישראלית לאורך כל שנותיה. הוא משלב בתוכו קונפליקט דתי – בין תפיסות האיסלאם, היהדות והנצרות, קונפליקט אתני ותרבותי – בין יהודים וערבים וקונפליקט לאומי, בין הלאום הישראלי והלאום הפלסטיני. חוסר שוויון אזרחי, יחד עם העובדה כי חמישית מאזרחי ישראל הם ערבים, המזדהים ברובם כחלק מהעם הפלסטיני, מעצימים את הקונפליקט ואת הקושי לעסוק בו.

יוזמות וארגוני חברה אזרחית רבים ניסו לאורך השנים לייצר מתווים שונים לפתרון הקונפליקט וליצירת התקדמות ביכולת לקיים חיים משותפים בישראל.  עם זאת, שאלות עומק של יחסי רוב ומיעוט, בכל שטחי ישראל, ולא רק אלו שנכבשו ב67', כמעט ולא נידונות ביוזמות אלו לאור המחלוקות הקשות שהן מציפות, סביב שאלת זכות קיומה של מדינת ישראל וזכותו של העם היהודי להגדרה עצמית ריבונית בארצו.

בסמינר נשלב בין חקר המקורות התרבותיים והדתיים של היהדות, האיסלאם והנצרות, לבין פיתוח של רעיונות חדשים להתמודדות עם אתגר יחסי הרוב והמיעוט בקונפליקט היהודי-ערבי לאור התובנות העולות ממחקר זה.

הסמינר ינסה לברר את השאלות הבאות: כיצד תיראה התקדמות ב"כאן ועכשיו", לאור ההבנות המושגיות העולות מהמקורות? מה הסיפור שקבוצות שונות בחברה הישראלית מספרות על ההתקדמות האפשרית? וכיצד זיכרון, כאב, ונאמנות מקבלים ביטוי דרך חקר מקורות ביחס לקונפליקט?

הסמינר עוסק בניתוח המקורות בראייה ביקורתית ובזיקה למציאות הפוליטית-חברתית העכשווית בישראל תוך תנועה מתמדת בין שני הצירים – של חקר המשאבים התרבותיים והתיאולוגיים וניתוח המציאות העכשווית.

את הסמינר מרכזות ד"ר רולא הרדל, עמיתת דוד הרטמן, ורונית הד, סגנית נשיא המכון וראש המרכז לזהות ישראלית ויהודית

مجموعة البحث والتفكير „من الآبار“ حول علاقات الأكثرية والأقلية، اليهود والعرب، في إسرائيل هي الأولى من نوعها في معهد هارتمان والتي تجمع بين باحثين/ات يهود وعرب في محاولة فكرية لنقاش وبحث هذه العلاقات من خلال المصادر الدينية، الثقافية، الإجتماعية والسياسية أيضاً في اليهودية، الإسلام والمسيحية لفهم هذا الواقع المركب لعلاقات الأكثرية والأقلية في السياق الإسرائيلي بصورة نقدية وجدلية تراوح بشكل دائم ومستمر بين مصادر المعرفة النظرية والنصوص الأدبية والدينية والمعتقدات وبين الواقع السياسي المدني الحالي.

الصراع اليهودي العربي حاضر ومستمر منذ إقامة دولة إسرائيل، وهو صراع قومي (القومية اليهودية والقومية الفلسطينية)، ديني وإثني بين المجموعات المختلفة. كما إن عدم المساواة المدنية في حقوق المواطنة بين مواطني دولة إسرائيل اليهود والعرب، الذين يشكلون حوالي العشرين بالمائة من المواطنين والذين ينتمون قومياً الى الشعب الفلسطيني، تضفي مزيداً من التعقيدات لهذا الصراع.

نعي وجود العديد من المبادرات السياسية المشتركة وبعض مؤسسات المجتمع المدني التي حاولت طوال سنوات عديدة وما زالت تفعل ذلك، أي طرح العديد من التصورات لحل هذا الصراع المدني السياسي بين الأكثرية والأقلية داخل الدولة والوصول الى عيش مشترك مبني على المساواة في حقوق المواطنة وكذلك الى حل للصراع الأساسي الإسرائيلي الفلسطيني وإنهاء الإحتلال. مع ذلك، نحن نعتقد أن غالبية هذه المبادرات لم تتعامل بشكل حقيقي وعميق وجريء مع جوهر الخلافات والتمظهرات التي تشكل مجتمعة علاقات القوة والهيمنة بين الأكثرية والأقلية ومنها، على سبيل المثال لا الحصر، الأسئلة المتعلقة بطابع الدولة، حقها في الوجود والإستمرار وحق الشعب اليهودي في تقرير مصيره على هذه الأرض.

في هذه المجموعة، نحاول الأجابة عن الأسئلة الآتية: كيف تبدو المرحلة القادمة وشكل الحياة المشتركة التي نريد بين المجموعتين اليهودية والعربية في الدولة؟ كيف تفهم كل مجموعة الواقع المركب الذي تشكل في الدولة؟ كيف تبدو امكانيات الوصول الى واقع أفضل؟ وبأية أشكال يمكننا التعامل مع المشاعر المرتبطة  بالماضي والحاضر كالذاكرة الفردية والجمعية، الوجع والخوف والخسارة والتقبل؟

مركزات المجموعة:

د. رولا هردل، زميلة بحث في برنامج دافيد هارتمان، معهد هارتمان.

أ. رونيت هيد، نائب رئيس معهد هارتمان ومديرة المركز للهوية الإسرائيلية واليهودية في المعهد.