דף הלימוד שלפניכן.ם נוסח בתקופה הטעונה שאנו חיים בה כעת; תקופה שיש בה דאגה, אך ההיאחזות בתקווה נחוצה כדי להתגבר עליה. הדף מבקש לשאול על הרגשות בזמן כזה ולאפשר הרמת מבט אל האופק, באמונה בימים של יחד.
המלחמה איננה גזירת גורל; היא מעשה ידי אדם, וכך גם השלום הוא מעשה ידי אדם, גם אם מלאכת השגתו נראית קשה ומורכבת. ועם סיום המלחמה נצטרך לחיות יחד, כולם.
בחרנו שני מקורות – האחד מוסלמי והאחר יהודי מסורתי – שכל אחד מהם עוסק במושג "השלום" דרך הקשר בין שני יסודות מנוגדים: אש ומים, שעשויים לסמל את התחושות הסותרות בנפשו של האדם. אך האם כל מה שנראה סותר הוא אכן כזה?
דרך שני המקורות שבחרנו, והשאלות הנלוות אליהם, אנו מבקשים לתת עוגן להתבוננות ולשיחה בנושא.
וְגָר זְאֵב עִם כֶּבֶשׂ וְנָמֵר עִם גְּדִי יִרְבָּץ.
שָׁלוֹם אֲנִי מַשְׁאִיר לָכֶם, אֶת שְׁלוֹמִי אֲנִי נוֹתֵן לָכֶם.
וְאַלְלָּה קוֹרֵא אֶל מְעוֹן הַשָּׁלוֹם, וּמַדְרִיךְ אֶת אֲשֶׁר יַחְפֹּץ אֶל דֶּרֶךְ יְשָׁרָה.
صيغَتْ ورقة التعلّم هذه في الفترة المشحونة الّتي نعيش حاليًّا؛ فترة يسودها القلق، إلّا أنّ التمسّك بالأمل ضروريّ لتجاوزها. وهْيَ تأتي لتسأل عن المشاعر في مثل هذا الوقت، فتمكّن مِن رفع البصر نحو الأفق، إيمانًا بأيّام مِن أن نكون معًا.
ليست الحرب قَدَرًا محتومًا؛ إنّها مِن صُنع الإنسان، كما السلام مِن صُنع الإنسان أيضًا، حتّى وإن بدت مهمّة تحقيقه صعبة ومعقّدة. وعندما تنتهي الحرب سنحتاج إلى أن نعيش معًا، جميعًا.
اخترنا مصدرين – إسلاميًّا ويهوديًّا دينيًّا – يتناول كلّ منهما مفهوم "السّلام"، مِن خلال العلاقة بين عنصرين متضادّين: النار والماء، اللّذين قد يرمزان إلى المشاعر المتناقضة في نفس الإنسان. فهل كلّ ما يبدو متناقضًا هو في الحقيقة كذلك؟
مِن خلال المصدرين الّذين اخترناهما، والأسئلة المرافقة لهما، نسعى إلى إتاحة أرضيّة للتأمّل والحوار حول الموضوع.
فيسكن الذئب مع الحَمَل، ويربض النمر مع الجَدْي.
السلام أترك لكم، سلامي أعطيكم. ليس كما يعطي العالَم أعطيكم أنا.
والله يدعو إلى دار السلام ويهدي مَن يشاء إلى صراط مستقيم.
.
إذا لم يكن لكَ ميلٌ إلى السّلم،
فأنا — يا عزيزي — لا أبتغي حربًا معك.
إن جئتَ بالحرب، مضيتُ إلى الصّلح؛
فالعالَم ليس يضيق على الله.
هناك عالَمٌ للحرب، وهناك عالَمٌ للسّلم،
وعالَم المعاني لا يُقاس بالفراسخ [وحدة قياس للمسافة].
الماء والنار أخوان؛
انظر: كلاهما أصله حجر،
وبغيرهما لا يستقيم نظام الدّنيا.
إن مضيتُ، فهذا حَسَن، لا صدأ فيه.
لقد قال لي العقل مئة مرّة:
اصمتْ، فالصمت فخرٌ، وليس عارًا.
אִם אֵין לְךָ כְּמִיהָה לְשָׁלוֹם —
לִי, הוֹ יְקִירִי, אֵין תַּאֲוָה לְמִלְחָמָה עִמְּךָ.
אִם תָּבוֹא בְּמִלְחָמָה — אֲנִי אֵלֵךְ בְּשָׁלוֹם;
כִּי לֵאלֹהֵי הָעוֹלָם אֵין הָעוֹלָם צַר.
יֵשׁ עוֹלָם שֶׁל מִלְחָמָה, וְיֵשׁ עוֹלָם שֶׁל שָׁלוֹם;
וְעוֹלַם הַמַּשְׁמָעוּת אֵינוֹ נִמְדָּד בִּפְרָסָאוֹת [יחידת מידה למרחק].
גַּם הַמַּיִם וְגַם הָאֵשׁ — אַחִים הֵם;
רְאֵה: שֹׁרֶשׁ שְׁנֵיהֶם אֵינוֹ אֶלָּא אֶבֶן.
בְּלִי שְׁנֵי אֵלֶּה אֵין לָעוֹלָם סֵדֶר;
וְאִם אֵלֵךְ — טוֹב הַדָּבָר, אֵין בּוֹ חֲלוּדָה.
שִׂכְלִי שָׁלַח לִי פְּעָמִים רַבּוֹת:
שְׁתֹק — כִּי זֶה כָּבוֹד, וְאֵין בָּזֶה קָלוֹן.
جلال الدين الرومي (1207–1273) شاعر وفقيه مسلم، مِن أبرز أعلام التصوّف والأدب الروحيّ العالميّ. عُرِفَ بشعره الّذي يمزج التأمّل الفلسفيّ بالصور الشعريّة البسيطة. يتناول في كثيرٍ مِن قصائده قضايا إنسانيّة عامّة، مثل الصراع والسلام، وطبيعة العالَم، والطريق الّذي يمكن للإنسان أن يسلكه في مواجهة الخصومة أو الاختلاف.
يعرض النصّ أعلاه تأمّلًا قصيرًا في ثنائيّة الحرب والسلام؛ حيث لا ينكر الرومي وجود التناقضات في العالَم، ويؤكّد على أنّ الأضداد جزء مِن نظام الوجود. ومع ذلك، يشير إلى إمكانيّة اختيار موقف مختلف، يقوم على الحكمة وضبط النفس وتفضيل السلام.
مِن خلال هذه الأبيات ندعو إلى التفكير في معنى السلام، وفي الخيارات الّتي يملكها الإنسان حين يجد نفسه أمام صراع أو خلال.
ג'לאל א-דדין רומי (1207–1273) היה משורר ופוסק מוסלמי, מן הדמויות הבולטות במסורת הסופית ובספרות הרוחנית העולמית. הוא נודע בשירתו המשלבת התבוננות פילוסופית עם דימויים פיוטיים פשוטים. ברבות משיריו הוא עוסק בסוגיות אנושיות כלליות, כגון מאבק ושלום, טבעו של העולם, והדרך שבה יכול האדם לבחור כאשר הוא ניצב מול עימות או מחלוקת.
הטקסט שלעיל מציג הרהור קצר על הדואליות של מלחמה ושלום. רומי אינו מכחיש את קיומם של ניגודים בעולם, ומדגיש כי הניגודים הם חלק מסדר הקיום. עם זאת, הוא מצביע על האפשרות לבחור עמדה אחרת, המבוססת על חכמה, שליטה עצמית והעדפת השלום.
דרך שורות אלה אנו מזמינים לחשוב על משמעות השלום, ועל הבחירות העומדות בפני האדם כאשר הוא מוצא את עצמו מול עימות או מחלוקת.
.
أسئلة | שאלות
.
.
"עוֹשֶׂה שָׁלוֹם בִּמְרוֹמָיו" (איוב כ"ה, 2) – שנה [לימד] רבי שמעון בן יוחאי: הרקיע של מים, והמלאכים – של אש, והם דרים זה עם זה, ולא סוף דבר בין מלאך למלאך, אלא אפילו מלאך עצמו חציו אש וחציו מים – עושה שלום בו.
בתפילת "קדיש" מצטטים את הפסוק המופיע בראש הדברים ומבקשים שאותו אחד ש-"עושה שלום במרומיו" הוא גם "יעשה שלום עלינו ועל כל ישראל" (ובקהילות היהדות המתחדשת מוסיפים: "ועל כל יושבי תבל"). נסיים בתפילה ובתקווה שאכן יהיה שלום גם באזורנו, ושבסוף המלחמות יוכלו האנשים להיפגש ולחיות כבני אדם, ויימצא מקום לאש וגם למים.
.
الّذي يصنع سلامًا في عليائه" (أيّوب 25:2) – روى (علّم) الحاخام شمعون بن يوحاي: السماء مِن ماء، والملائكة مِن نار، وهم يسكنون معًا. وليس الأمر بين ملاك وملاك فحسب، بل إنّ الملاك نفسه نصفه نار ونصفه ماء – والله يصنع السلام فيه.
يُقْتَبَس المقطع أعلاه في بداية صلاة “القَديش" ، ويُطْلَب مِن الّذي "يصنع السلام في عليائه" أن "يصنع السلام علينا وعلى كلّ إسرائيل"، وفي جماعات اليهوديّة المتجدّدة يضيفون: "وعلى جميع سكّان الأرض". وتُخْتَتَم الصلاة بالأمل أن يسود السلام أيضًا في منطقتنا، وأن يتمكّن الناس بعد انتهاء الحروب مِن اللقاء والعيش معًا، وأن يوجد مكان للنار وللماء معًا.
.
שאלות | أسئلة
